Comenius w Paryżu w listopadzie 2010 r.


Warsztaty Comenius w Paryżu
listopad 2010 roku

Grzegorz F. Wojewoda
nauczyciel fizyki i astronomii
Zespół Szkół nr 1
Bydgoszcz


W dniach od 22 do 26 listopada brałem udział w warsztatach organizowanych przez Hands-On Universe Europe: „Bringing frontline interactive astronomy In the classroom”.


 grupa Comenius Paryż 2010.11
 
  Grupa nauczycieli w czasie przerwy na terenie Uniwersytetu Piotra i Marii Curie

Wraz ze mną z Polski przyleciał Krzysztof Gołębiowski z Torunia. Poza tym było pięciu nauczycieli z Portugali, po jednym z Hiszpanii i Turcji. Były tez dwie panie z Rumuni oraz dwoje Francuzów. Był to bardzo kameralny zespół nauczycieli zainteresowanych astronomią. Nie zawsze byli to fizycy.

   
Uwaga! Jeszcze można zapisać się na kolejne warsztaty!

Nie ukrywam, że trochę się tych warsztatów obawiałem. Cały tydzień zajęć w języku angielskim i to prowadzonych przez Francuzów. A mój angielski jest daleki od doskonałości.

Po uzyskaniu od Comeniusa zapewnienia finansowania kursu zarezerwowałem hotel w Paryżu. Warto też od razu zakupić bilet lotniczy. Organizatorzy tylko wskazali pewien hotel, ale nie ma obowiązku w nim zamieszkać. Jeden z uczestników znalazł hotel tańszy i o trochę lepszym standardzie, ale bardzo daleko od Uniwersytetu. My wybraliśmy sugerowany hotel dlatego, ze mieścił się blisko miejsca zajęć. Organizatorów nie interesuje przy tym ile dni spędzi się w hotelu. Sugerowałbym przylot dzień lub dwa wcześniej, aby trochę pobyć w Paryżu. Podczas kursu nie ma czasu na zapoznanie się z urokami miasta. Zajęcia odbywają się od 9 do 17 z przerwą na lunch. Warto przy tym skorzystać z oferty lunchu w stołówce Uniwersytetu. Za bardzo przyzwoity posiłek wydaje się od 3 do 5 euro. Za tę cenę dostaniemy obiad składający się z trzech dań i deseru. Kolacje każdy uczestnik zapewnia sobie samodzielnie. Ale przy ogromnym wyborze barów i restauracji naprawdę nie jest to problemem. W trakcie zajęć jest podawana kawa i herbata oraz „małe co nieco”.

Poniedziałek
Pierwsze zajęcia to wprowadzenie do astronomii. Od razu ulga – mój angielski nie jest najgorszy. Rozumiem prowadzącą zajęcia. A nawet wystarczy do prowadzenia dość ożywionej dyskusji w czasie przerwy na temat omawiany podczas wykładu. Wszyscy mówimy z różnymi akcentami, ale da się porozumieć. Nie są ważne reguły gramatyki, ważna jest komunikacja. Następne zajęcia to budowanie teleskopu. Galileoskop złożyłem bardzo szybko i w nagrodę dostałem do niego statyw fotograficzny. Pozostali też dostali taki komplecik. Warto przewidzieć w walizce trochę miejsca na zabranie teleskopu do domu. Po obiedzie 3 godziny z programem SalsaJ. Uczą obsługi tego programu od początku.

 teleskop w Paryżu
  Nocny widok z dachu Paris Observatory.


Wieczorem wizyta w Paris Observatory. Z dachu obserwatorium widać piękną panoramę nocnego Paryża. Potem powitalny koktajl. Nie obowiązują specjalne stroje. W kopule obserwatorium można było podziwiać dużą lunetę. Średnica obiektywu tego teleskopu wynosi 83 cm.

 Paris - luneta
  Teleskop w Paris Observatory.


Wtorek

Na początek spektroskopia. Wykład wprowadzający nie porażał wysokim poziomem trudności. W zasadzie można go pokazać swoim uczniom w liceum i powinni go zrozumieć. Wszystkie wykłady dostaliśmy potem na pen drajwie (pamięci usb). Potem budowaliśmy z „niczego” spektroskopy. I nawet działały. W tak zwanym międzyczasie pojedynczy uczestnicy łączyli się ze zdalnymi teleskopami Faulkesa. Oczywiście przewodniczką była pani Sarach Roberts. Po południ następna porcja ćwiczeń używania programu SalsaJ. Tym razem wyznaczaliśmy odległości do Cefeid.

 spektroskop
 Budujemy spektroskopy.

Środa

Poranny wykład wprowadzający był o kosmologii. Bardzo interesujący, chociaż był to dla mnie raczej rodzaj przypomnienia i podsumowania wiadomości niż coś zupełnie nowego. Znowu przygotowaną prezentację mogę przedstawić moim uczniom bez ryzyka, że coś będzie dla nich niezrozumiałe. Po przerwie był ciąg dalszy obserwacji on-line z p. Sarach Roberts oraz ćwiczenia z Salsą poświęcone Słońcu. Zostaliśmy przekonani, że naprawdę warto obserwować Słońce. Tam naprawdę dzieją się bardzo ciekawe rzeczy.

Po obiedzie ćwiczeń z programem SalsaJ ciąg dalszy. Tym razem udało się mam „namierzyć” czarną dziurę w centrum naszej Galaktyki. Po zajęciach razem z polskim kolega udaliśmy się na nocne zwiedzanie Paryża. Luwr jest naprawdę cudowny:

Luwr 
 Luwr nocą.

Czwartek

Poranny wykład był poświecony różnym metodom odkrywania planet pozasłonecznych. Najpierw prowadzący omawiał trudności w obserwowaniu planet krążących wokół obcych gwiazd. A potem mówił o genialnych sposobach obejścia tych trudności. Był to bardzo ciekawy wykład. Po przerwie połączyliśmy się ze zdalnie sterowanym radioteleskopem w Szwecji. Obraz z kamerki internetowej wskazywał bardzo zachmurzone niebo i zaśnieżone okolice radioteleskopu. Oczywiście nie stanowiło to przeszkody w prowadzeniu obserwacji na falach radiowych. Ale dla użytkowników teleskopów optycznych było to przełamanie przyzwyczajeń. Bo niby fizyk wie, że radiowe przechodzą przez chmury, ale jednak to trochę dziwne. Na podstawie uzyskanych danych staraliśmy się wyznaczyć mapę galaktyki.

Po obiedzie ćwiczeń z programem SalsaJ ciąg dalszy. Tym razem interesowaliśmy się księżycami pozaziemskimi oraz kraterami na ich powierzchni.

A wieczorem wizyta w obserwatorium na Sorbonie i obserwacje nieba za pomocą umieszczonego tam teleskopu. Pogoda była tym razem łaskawa i udało się zobaczyć Jowisza. Okazało się, że możliwa jest obserwacja pasów oraz plamy na tarczy Jowisza w centrum rozświetlonego miasta.


 Jowisz z Sorbony
 Jowisz nad Paryżem.


Piątek

To już ostatni dzień szkolenia. Wykład wprowadzający był o projekcie Hands-On Universe. Właściwie to moim zdaniem od tego trzeba było zacząć szkolenie. Po przerwie kawowej przeglądanie zasobów internetowych EU-HOU. Był też czas na chwalenie się swoimi sukcesami w tej materii.

Na obiad zostaliśmy zaproszeni do najlepszej francuskiej szkoły średniej – College de France. Szkoła, a szczególnie pracownie fizyczne zrobiły na mnie wielkie wrażenie. Po pierwsze zobaczyłem oddzielną pracownię do doświadczeń uczniowskich z optyki, oddzielną do doświadczeń z elektryczności, potem z mechaniki. Do pomocy nauczycielowi prowadzącemu zajęcia jest laborant. Gdy zapytałem nauczyciela z innej francuskiej szkoły, czy jest to typowe dla ich szkół, odpowiedzią było znaczące spojrzenie.

 muzeum pomocy
  Muzeum pomocy dydaktycznych w College de France.

Po obiedzie „szukaliśmy” planet krążących wokół innych gwiazd (zajrzyj też tutaj). Czyli program SalsaJ – ciąg dalszy. I to już koniec zajęć. Wieczorem spotkaliśmy się prawie całym zespołem uczestników na pożegnalnej kolacji. A następnego dnia wracaliśmy do domu.



Pobyt w Paryżu uważam za bardzo udany. Po pierwsze z uwagi na korzyści naukowe. Opanowałem w sposób bardzo przyzwoity program SalsaJ do obróbki materiałów z różnych teleskopów. Zapoznałem się z możliwościami teleskopów sterowanych zdalnie. To dla mnie bardzo ważne, bo właśnie testujemy w naszej szkole taki zdalny teleskop. Poza tym odświeżyłem sobie wiadomości z astronomii. Po drugie nawiązałem kontakty z nauczycielami z innych krajów Europy. Mam nadzieje, że kontakty te okażą się owocne w przyszłości. Po trzecie zwiedziłem trochę Paryż, chociaż mogłem przyjechać nieco wcześniej, aby zobaczyć więcej.



Program sesji

Poniedziałek

Lecture: Current Challenges In Astronomy – General introduction, Anny-Chantal Levasseur-Regourd (UPMC, FR)

Practical sessions: Mounting galileoscopes

ITC exercise with SalsaJ: Introduction

Wtorek

Lecture: Current Challenges In Astronomy – Spectroscopy, Roger Ferlet (UPMC, FR)

Practical sessions: Building a spectroscope, On-line observations: Sarach Roberts (University of Glamorgan,UK)

ITC exercise with SalsaJ: Measuring distances of the Universe

Środa

Lecture: Current Challenges In Astronomy – Cosmology and black holes, Alain Riazuelo (IAP, FR)

Practical sessions: Sun4all Rosa Doran (Portugal)

ITC exercise with SalsaJ: Dark matter, black hole

Czwartek

Lecture: Current Challenges In Astronomy – Exoplanetes, craters, NEO (UPMC, FR)

Practical sessions: Study of the Hydrogen of the Milky Way

ITC exercise with SalsaJ: Craters and impacts

Piątek

Lecture: Presentation of the EU-Hou project, A-L Melchior (UPMC, FR)

Practical sessions: Introduction to UE-HOU web site

ITC exercise with SalsaJ: Detection of exoplanets